Dyskusja dnia

Ryś euroazjatycki (łac. Lynx lynx) znajduje się pod ścisłą ochroną, nie tylko z uwagi na swoją morfologiczną wyjątkowość, lecz także z powodu niepokojąco małej populacji rysi żyjących na wolności. Wyróżniamy rysie karpackie, zamieszkujące przede wszystkim Bieszczady i Tatry, oraz tzw. rysie nizinne, które bytują głównie w Puszczach Białowieskiej, Knyszyńskiej i Augustowskiej.

Ryś jest drapieżnikiem doskonałym, dzikim kotem o bystrym spojrzeniu i krępej budowie ciała, które umożliwiają mu przetrwanie w trudno dostępnych obszarach leśnych. Dorosłe rysie nie mają wrogów naturalnych, jedynym zagrożeniem dla ich życia jest człowiek. Populacja rysi w Karpatach nie należy do największych. Według niektórych źródeł rysie były zupełnie nieobecne w Tatrach przed 1900 rokiem, powróciły dopiero po II wojnie światowej, gdy kłusownictwo i samozwańcze zapędy w kierunku regulacji liczebności osobników zostały ukrócone. Prawo rysi do życia zabezpieczono prawnie dopiero w 1995 roku obowiązującym po dziś dzień Rozporządzeniem Ministra Środowiska.

Spotkanie rysia karpackiego w jego naturalnym środowisku jest najbadziej prawdopodobne w Bieszczadach, gdzie (według ostrożnych danych szacunkowych) żyje około 100 osobników. W skali kraju bieszczadzkie rysie mogą stanowić nawet 25% całej populacji rysia euroazjatyckiego w Polsce. Z tego względu obecność rysia w logotypie Bieszczadzkiego Parku Narodowego nie powinna być zaskoczeniem.

Duch leśnych ostępów, jak często mawia się o nieuchwytnym rysiu, ma również nierozerwalne więzi z mitologią. Rysie kojarzą się bowiem z tajemniczością, niezależnością, a także umiejętnością zobaczenia tego, co niewidzialne dla ludzkich oczu. Choć ryś nie jawi się jako postać kluczowa w mitologii słowiańskiej, jego wschodniosłowiańska nazwa „ostrowidz” wyraźnie wskazuje na sposób, w jaki był postrzegany od stuleci.

W mitologii nordyckiej i folklorze skandynawskim rysie są kojarzone z Freją, boginią miłości, płodności i magii seid będącej formą szamanizmu przedchrześcijańskich wikingów. Freja podróżowała rydwanem ciągniętym przez dwa wielkie koty, które z czasem zaczęły być utożsamiane z rysiami ze względu na ich powszechne występowanie w Skandynawii. Znaczenie rysia dla kultury skandynawskiej być może najlepiej obrazuje określenie „tygrys północy”, które pojawia się nawet we współczesnych szwedzkich źródłach.

Ryś znalazł swoje miejsce również w mitologii greckiej. Teofrast z Eresos, żyjący za czasów Arystotelesa filozof przyrody i uczony, twierdził niestrudzenie, że mocz rysia po stwardnieniu przeistacza się w kamień szlachetny o bursztynowej barwie i niezwykłych właściwościach. Znany w wiekach średnich jako lapis lyncurius lub lyngurium miał przyciągać inne przedmioty niczym magnes, podobno z łatwością przyciągał małe kawałki miedzi i żelaza. Natomiast w Metamorfozach rzymskiego poety Owidiusza możemy odnaleźć mit o Królu Lyncusie, który został przemieniony w rysia przez boginię Ceres (rzymska odpowiedniczka Demeter), po tym jak próbował zabić jej posłańca Triptolema.

Rysie euroazjatyckie, a zwłaszcza karpackie, należą do grupy zwierząt wymagających specjalnego traktowania. Podczas górskich wędrówek po zmroku należy pamiętać o pozostawieniu rysiom przestrzeni do życia, gdyż te wyjątkowe koty polują w czasie od zmierzchu do świtu. Góry są miejscem, w którym to one mają pierwszeństwo, dlatego każda wizyta w ich domu powinna cechować się szacunkiem dla ich zwyczajów.